Жобаның / бағдарламаның міндеттері:

1. Молекулалық-генетикалық зерттеулер жүргізу үшін биологиялық материал үлгілерін іріктеп алу;

2. Таңдалған биоматериалдан ДНҚ-ны бөліп алып, оқшауланған ДНҚ материалының сапалық және сандық көрсеткіштерін бағалау;

3. Киіктердің биоматериалы мен ДНҚ-сын сақтау үшін депозитарий банкін құру;

4. Жабайы популяция өкілдерінің және арнайы оқшауланған жануарлардың геномын кең қамти отырып, SNP-генотиптеуді жүргізу;

5. SNP генотиптеу нәтижелерін өңдеу (SNP маркерлерінің сапасын бақылау және сүзу, полиморфты SNP таңдау);

6. Митохондриялық геномның реттілігі және эволюциялық векторды зерттеу, кодтау гендеріндегі сирек және маңызды мутацияларды анықтау;

7. Қазақстандық популяциялардың генетикалық әртүрлілігін және генетикалық саралау дәрежесін бағалау Saiga tatarica tatarica;

8. Saiga tatarica tatarica Қазақстандық популяцияларының генофондын сақтауға бағытталған ұсынымдар әзірлеу.

Есепті кезеңде депозитарий-банк Үстірт популяциясының киіктерінен табылған биоматериалының үлгілерімен және алынған ДНҚ материалымен толықтырылды. Тізбектеу нәтижелері 1 772 199 аннотацияланбаған секвенерлеуге жиналған шамамен 2,9 миллиард негізгі жұпты қамтитын Saiga tatarica анықтамалық геномына сәйкестендірілді. Әрбір үлгі үшін алынған оқу саны 99,554,798-ден 214,952,300-ге дейін ауытқиды, бұл деректердің 96,45%-дан 98,43%-ға дейінгісі анықтамалық геномға сәтті сәйкестендірілді. Ең жиі алмастыру A>G болып табылады және ауысулар трансверсияларға қарағанда басым болады (пропорция ≈ 2,18). Митохондриялық геномның жалпы ұзындығы ~16,300 бит, бұл митохондриялық геном мөлшерінің сақталуын көрсетеді.Кодтау тізбегінің таралуы (CDS) бірдей және екі геномдағы сыртқы сақинаның көп бөлігін алады. Жоғары және төмен GC аймақтары ұқсас үлгілерді көрсетеді, бұл жалпы геном құрылымының сақталуын көрсетеді. Талданған үлгілер митохондриялық геномдар негізінде бір-біріне қатысты жалпы жоғары генетикалық ұқсастықты көрсетеді. Дегенмен, зерттелетін үлгілерде генетикалық қашықтықтың болуы популяцияның гетерогенді құрылымын немесе географиялық вариацияны көрсетуі мүмкін.

Атқарылған жұмыстың нәтижесінде келесі нәтижелер алынады:

1. Кең геномдық қамтуы бар SNP генотипі жасалады;

2. SNP генотиптеу нәтижелерін өңдеу орындалады;

3. Митохондриялық геномды секвенирлеу жүргізіледі, эволюциялық вектор зерттеледі, кодтаушы гендердегі сирек және маңызды мутациялар анықталады;

4.Saiga tatarica tatarica Қазақстандық популяцияларының генетикалық әртүрлілігі мен генетикалық саралау дәрежесіне бағалау жүргізілетін болады;

5. Saiga tatarica tatarica қазақстандық популяцияларының генофондын сақтауға бағытталған ұсынымдар әзірленетін болады.

Енгізу дәрежесі: –

1. Сравнение эффективности методов выделения днк из биологического материала сайгаков / Ульянов В.А., Шәмшідін Ә.С., Бейшова И.С., Тлеуленов Ж.М., Ульянова Т.В., Сидарова А.Ж., Абылгазинова А.Т., Ковальчук А.М., Гинаятов Н.С., Кырыкбаева Е.Э. // Ғылым және білім, г.Уральск. – 2023. – Т.1 – № 3 (72). – С. 145-160. https://doi.org/10.52578/2305-9397-2023-3-1-144-159.
2. Оценка применения коммерческого микрочипа для SNP-генотипирования сайгака (Saiga tatarica tatarica) с целью определения генетической структуры / Ульянов В.А., Сидарова А.Ж., Бейшова И.С., Кужебаева У.Ж., Гинаятов Н.С. // Ғылым және білім, г.Уральск. – 2024. – Т.1 – № 3 (76). – С. 20-32. https://doi.org/10.52578/2305-9397-2024-3-1-20-32

• 2025 жылы ғылыми зерттеулерге сатып алу жоспарланған тауарлардың, жұмыстардың және қызметтердің тізбесі AP19577569 Ульянов В.А.