Негізгі ақпарат
Жоба / бағдарлама тақырыбының атауы:
АР 26101263 – «Батыс Қазақстан облысының құс фабрикаларында айналымда жүрген Salmonella spp. және E. coli изоляттарының антимикробтық препараттарға төзімділігін анықтау және толық геномдық сипаттамасы».
Ғылым дамуының басым бағыты:
Агроөнеркәсіптік кешеннің тұрақты дамуы.
Зерттеудің мамандандырылған ғылыми бағыты:
6.1 Ветеринария.
Жоба / бағдарламаның ғылыми жетекшісі:
Дүшаева Лаура Жанеділқызы – PhD докторы, қауымдастырылған профессор.
Іске асыру кезеңі және ұзақтығы:
01.01.2025 – 31.12.2027, ұзақтығы – 36 ай.
Қаржыландыру көлемі:
Жалпы – 149 985 000 теңге, соның ішінде:
2025 – 49 995 000 тг
2026 – 49 995 000 тг
2027 – 49 995 000 тг
Зерттеу нысандары:
Батыс Қазақстан облысының құс фабрикаларында айналымда жүрген Salmonella spp. және Escherichia coli микроорганизмдері, сондай-ақ олардың антибиотикке төзімділігінің қалыптасуы мен таралуына әсер ететін қоршаған орта факторлары.
Жобаның мақсаты:
Батыс Қазақстан облысының құс фабрикаларында айналымда жүрген Salmonella spp. және E. coli-дің антибиотиктерге төзімділік гендерін зерттеу және антимикробтық препараттарға төзімділіктің дамуын болдырмау шараларын әзірлеу.
- Қосымша ақпарат:
- Әзірленген ұсынымдар ветеринар мамандардың тәжірибелік жұмысында пайдалы болады.
- Алынған деректер жаңа гипотезалар мен инновациялық шешімдер ұсынуға мүмкіндік береді және «Бір денсаулық» (One Health) тұжырымдамасы аясындағы жаһандық мәселені шешуге үлес қосады.
- Пәнаралық тәсіл адамдар мен жануарлардың денсаулығын сақтау және экологиялық тепе-теңдікті нығайтуға ықпал етеді.
- Ұсынымдар еліміздегі және шетелдегі басқа құс фабрикаларында да қолданылуы мүмкін.
- Жоба нәтижелері экономикалық және экологиялық тұрғыдан тиімділік әкеліп, мультипликативтік әсер береді.
Жобаның міндеттері:
- Salmonella spp. және E. coli-ге қатысты Батыс Қазақстан облысындағы эпизоотологиялық жағдайды анықтау және микробтардың антибиотикорезистенттілігі туралы деректерді жинау.
- Облыстың құс фабрикаларындағы санитарлық жағдайды бағалау.
- Соңғы 5 жылдағы құс фабрикаларында қолданылған антибиотиктер туралы ақпарат жинау.
(1–3 міндеттер – эпизоотологиялық жағдайды, инфекция мен тұрақты гендердің таралу көздерін және антибиотиктерді қолдану жағдайын зерттеуге бағытталған). - Құс фабрикаларынан алынған материалдардан Salmonella spp. және E. coli изоляттарын бөліп алу.
- Изоляттардың антибиотиктерге сезімталдығын микробиологиялық әдістермен анықтау.
(4–5 міндеттер – бактериялардың бар-жоғын, олардың сезімталдығын анықтап, толық геномдық секвенирлеуге арналған материал дайындауға бағытталған). - Salmonella spp. және E. coli изоляттарының толық геномдық секвенирлеуін жүргізу.
- Геномдарды салыстырмалы талдау арқылы төзімділік пен вируленттілікке байланысты генетикалық детерминанттарды анықтау, эволюциялық өзгерістер мен филогенетикалық байланыстарды бағалау.
(6–7 міндеттер – микробтардың қасиеттерін зерттеу және олардың геномдарын талдау арқылы төзімділіктің алдын алу шараларын әзірлеуге мүмкіндік береді). - Микроорганизмдердің антибиотиктерге төзімділігінің дамуын алдын алу бойынша негізгі қағидалар мен әдістерді әзірлеу.
Технологиялық дайындық деңгейі:
Жоба ұсынылған сәтте – 1 деңгей,
Жоба аяқталған кезде – 2 деңгей.
- Алынатын нәтижелер мен жаңалығы:
- Құс фабрикаларынан бөлінген бактериялардың антибиотикорезистенттілігін зерттеу жобасы ветеринарияның дамуына зор үлес қосады.
Бұл зерттеу нәтижесінде алынған резистенттілік механизмдерінің терең түсінігі жануар ауруларын емдеудің жаңа, тиімді стратегияларын жасауға мүмкіндік береді.
Жаңа дәрілік нысандарды анықтау антибиотиктерге балама жаңа антимикробтық агенттерді жасауға жол ашады.
Бұл агенттер жануарларға арналған жем қоспалары мен дәрілік препараттар жасауға негіз бола алады.
Жобаның нәтижелері ветеринарияда антибиотиктерді қолдануды оңтайландыруға, резистенттіліктің даму қаупін азайтуға және жанама әсерлерді төмендетуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, аурулардың алдын алу шаралары жетілдіріліп, мал шаруашылығындағы шығын азайып, азық-түлік қауіпсіздігі артады.
Күтілетін нәтижелер:
- Батыс Қазақстан облысының құс фабрикаларында эпизоотологиялық талдау және санитарлық жағдайдың бағасы жүргізіледі.
- Қолданылатын антибиотиктер туралы деректер жиналады.
- Клиникалық сау, ауру және өлген құстардан, сондай-ақ сыртқы орта нысандарынан биологиялық үлгілер алынып, Salmonella spp. және E. coli изоляттары бөлініп алынады.
- Микроорганизмдердің антимикробтық препараттарға төзімділігі мен түрлік сәйкестігі анықталады.
- Изоляттардың толық геномдық секвенирлеуі жүргізіліп, резистенттік гендер анықталады.
- Резистенттілікпен байланысты генетикалық ассоциациялар мен генетикалық әртүрлілік талданады.
- Вируленттік пен резистенттікке қатысы бар гендер талданып, эволюциялық өзгерістер мен филогенетикалық байланыстар анықталады.
- Антимикробтық құралдарды тиімді қолдану бойынша ұсынымдар әзірленеді.
- Ішек инфекцияларының алдын алу шаралары бойынша ұсынымдар жасалады.
- Ғылыми мақалалар жарияланады:
- кемінде 2 мақала немесе шолу – Web of Science (Q1 немесе Q2) немесе Scopus (CiteScore ≥ 65%) базаларында индекстелген журналдарда;
- кемінде 2 мақала – КОКНВО ұсынған шетелдік немесе отандық басылымдарда.
Бір мақала – Қазақстан экономикасының нақты секторымен байланысты көпсалалы (multidisciplinary) бағытта болуы тиіс.
- 1 PhD докторант дайындалады (жобаның тақырыбына сәйкес).
- Ғылыми-зерттеу нәтижелері конференцияда баяндалады.
- 23.09.2025 ж. АР26101263 жобасы бойынша тауарлар, жұмыстар мен қызметтер тізбесі
- 21.10.2025 ж. АР26101263 жобасы бойынша тауарлар, жұмыстар мен қызметтердің нақтыланған тізбесі
- 23.11.2025 ж. АР26101263 жобасы бойынша тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің нақтыланған тізбесі
- 20.11.2025 ж. АР26101263 жобасы бойынша тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің нақтыланған тізбесі