Жоба / бағдарлама тақырыбының атауы:
BR22885692 «Өнімділіктің әртүрлі бағытындағы қойлардың генетикалық ресурстарын жетілдіру, сақтау және ұтымды пайдаланудың заманауи селекциялық-технологиялық және молекулярлық-генетикалық әдістерін әзірлеу».

Негізгі ақпарат

Жоба / бағдарлама тақырыбының атауы: BR22885692 «Өнімділіктің әртүрлі бағытындағы қойлардың генетикалық ресурстарын жетілдіру, сақтау және ұтымды пайдаланудың заманауи селекциялық-технологиялық және молекулярлық-генетикалық әдістерін әзірлеу».

Өтінім берілген ғылымды дамытудың басым бағытының атауы: Агроөнеркәсіптік кешенді тұрақты дамыту

Зерттеудің мамандандырылған ғылыми бағытының атауы: Қарқынды мал шаруашылығы.

Жобаның/бағдарламаның ғылыми жетекшісі: Бейшова Индира Салтановна, биология ғылымдарының докторы, қауымдастырылған профессор.

Іске асыру кезеңі, оның ұзақтығы айларда. 01.2024 – 12.2026 жж., ұзақтығы 36 ай.         

Қаржыландырудың жалпы көлемі және жылдар бойынша: 929 824,0 мың тг,

2024 жыл – 300 664,0 мың тг;

2025 жыл – 309 120,0 мың тг;

2026 жыл – 320 040,0 мың тг.

Зерттеу, әзірлеу немесе жобалау нысандары: Зерттеу нысандары өнімділіктің әртүрлі бағыттарындағы қойлардың тұқымдары, типтері, іздері мен отарлары және олардан алынатын өнімдердің барлық түрлері болады.

Жобаның / бағдарламаның мақсаты: Өнімділіктің әртүрлі бағытындағы қойлардың генетикалық ресурстарын жетілдіру, сақтау және ұтымды пайдаланудың заманауи селекциялық-технологиялық және молекулярлық-генетикалық әдістерін әзірлеу, әрі қой шаруашылығы тәжірибесіне енгізу

Жобаның / бағдарламаның міндеттері

– Әртүрлі тұқымдарға жататын қойлардың асылтұқымды құндылығын автоматты есептеу үшін ақпараттық модульдерді жасау және жетілдіру;

– Жаңа селекциялық жетістіктерді апробациялау үшін отандық және шетелдік гендік қорларының әлеуетін пайдалану арқылы әртүрлі бағыттарға жататын өнімділігі жоғары генотиптерді қалыптастыру;

– Фенотиптік белгілердің генерацияланған деректер базасымен геномдық талдау арқылы отандық қой тұқымдарының генетикалық құрылымын салыстырмалы түрде зерттеу;

– Гетерозистің максималды әсерін алу үшін қойларды өнеркәсіптік будандастырудың тиімді әдістерін жасау;

– Қойларды күтіп-бағу, азықтандыру және де төлдерін өсірудің тиімді технологиялары негізінде жыл бойы өнім өндіру мақсатында көпсалалы интенсивті қой шаруашылығы кешенін құрудың ғылыми негіздерін әзірлеу;

– BLUP-процедурасы арқылы қойлардың асылтұқымдық құңдылығын индекстік бағалаудың әдістемесін және бағдарламасын дайындау.

Алынған нәтижелер мен жаңалығы

2024 жылы Қазақстанның әртүрлі өңірлерінде (Солтүстік, Оңтүстік, Орталық, Батыс және Шығыс) қой шаруашылығы бойынша зерттеулер жүргізілді. Зерттеулер Жалпы саны 122,7 мың басы бар 10 қой тұқымын, оның ішінде 66,5 мың аналықты қамтыды. Мониторинг 50 базалық шаруашылықта қойларды ұстау, өсіру және азықтандыру жағдайларын зерттеуді қамтыды.

– Солтүстік, Орталық, Батыс және шығыс өңірлердің 25 шаруашылығында жайылым-қора жүйесі, ал оңтүстік өңірдің 25 шаруашылығында жайылым жүйесі пайдаланылды.

– Сыни кезеңдерде (қатты аяз, терең қар жамылғысы) қойлар шөппен қоректенді (тәулігіне басына 1,5-2 кг).

— Әр түрлі тұқымды аналықтардың ұрықтануы мен құнарлылығы 89,3% – дан 135,5% – ға дейін, қозылардың емшектен шығарылуы 90,0% – дан 99,2% – ға дейін болды. Бұл көбею технологияларының жоғары тиімділігін көрсетеді.

– Ғылыми-зерттеу шаруашылықтарында ет сипаттамаларын жақсарту үшін Иль де франс қойларын пайдалана отырып, ет меринос және қазақ тонкорунная тұқымдарымен селекциялық жұмыстар жүргізілді.

– Ет меринос табынында ет сапасы жоғары 7 өндіруші қошқар желісі бар.

– Жасанды ұрықтандыру жоғары ұрықтандыруды (97,9-99,5%) және құнарлылықты (100 патшайымға 142,4 Қозыға дейін) көрсетті.

– ИДФЕМ будандарының қозылары тірі салмағы мен орташа тәуліктік өсуі бойынша таза тұқымды мериностардан асып түсті.

– Қазақтың жіңішке жүнді тұқымы: ұрықтануы 94,0%, құнарлылығы 125%, сақталуы 93,0%.

– Қазақтың ет-жүн тұқымы: ұрықтануы 95,0%, құнарлылығы 128%, сақталуы 95,2%.

– Қазақ етінің ерте пісетін тұқымы: ұрықтануы 92,0%, құнарлылығы 120%, сақталуы 90%.

– Қойдың Суффолк пен тексель арасындағы кресттері таза тұқымды қазақтың жіңішке жүнді қойларына қарағанда жоғары өнімділік пен экономикалық тиімділікті көрсетті.

– Будандастырылған топтарда қой производства өндіруден түскен түсім таза тұқымды 4 500-1 650 теңгеге асып түсті.

– Қойлардың асыл тұқымдық құндылығын автоматты түрде есептеу үшін ақпараттық модульдерді әзірлеу және жетілдіру бойынша жұмыстар жүргізілуде, бұл селекциялық процесті жеделдетуге және оның тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

-Шаруашылықтардағы ақпараттық-талдау жүйесінің (АТЖ) жұмыс істеу мониторингі асыл тұқымдық жұмыстағы және мал шаруашылығы процестерін басқарудағы оң динамиканы растады.

Күтілетін нәтижелер

– Ақпараттық жүйеде қойлардың тұқымдық құндылығын есептеу модульдері әзірленеді және жетілдіріледі;

– Түсі ақ ұяң жүнді қойлардың жаңа селекциялық жетістігіне өтінім беріледі;

– Әртүрлі өнімділік бағыттарындағы аталық қошқарлардың кемінде 4 (төрт) жаңа зауыттық іздерін сынақтан өткізуге өтінім беріледі;

– Қазақтың қылшық жүнді құйрықты, дегерес және етті меринос қой тұқымдарының популяциялары арасындағы генетикалық айырмашылықтар SNP генотиптеу және фенотиптік белгілердің генерацияланған деректер базасын (әр тұқымнан кемінде 1000 бастан) қалыптастыру арқылы анықталады;

– Қойлардың отандық және шетелдік тұқымдарын пайдалану арқылы өнеркәсіптік будандастырудың тиімді әдістері бойынша ұсынымдар әзірленетін болады;

– Қойларды күтіп-бағу, азықтандыру және де төлдерін өсірудің тиімді технологияларын қолдану арқылы жыл бойы өнім өндіруді қамтамасыз ететін көпсалалы интенсивті қой шаруашылығы кешені бойынша ұсыныстар әзірленеді;

– BLUP процедурасы арқылы қазақтың биязы жүнді және еділбай қойларының асылтұқымдық құндылығын бағалау бойынша әдістемелік құрал әзірленеді;

– BLUP процедурасы арқылы қазақтың биязы жүнді және еділбай қойларының генетикалық құндылығын есептеу үшін бағдарламалық өнім әзірленеді;

– Жас мамандар тартылады, оның ішінде кемінде 2 PhD докторант және 4 магистрант;

– Бағдарлама бойынша ғылыми зерттеулерді іске асыру шеңберінде Web of Science деректер базасының квартиліне (Q1, Q2, Q3) кіретін немесе Scopus базасында кемінде 30 (отыз) Cite Score бойынша процентилі бар рецензияланатын ғылыми басылымдарда зерттеулердің бүкіл кезеңі ішінде кемінде 2 (екі) ғылыми жарияланым жарияланады;

– Web of Science дерекқорының Science Citation Index Expended жүйесінде индекстелген және (немесе) Scopus дерекқорында CiteScore пайыздық көрсеткіші кемінде 35 (отыз бес) болатын рецензияланған ғылыми жарияланымдарда кемінде 2 (екі) мақала және КОКСНВО ұсынған шетелдік және отандық басылымдарда кемінде 15 (он бес) мақала жарияланады (мақалалар журналдың ресми сайтында жариялануы тиіс, оның ішінде «Баспасөздегі мақала» немесе «Ерте қолжетімділік» мәртебесі бар мақалалар есепке алынады);

– Зерттеу жұмыстары өнімділігі түрлі бағыттағы асылтұқымды қой өсіретін кем дегенде 50 шаруашылықтың базасында жүргізіледі.

Жоба аясында жарияланған жұмыстардың тізімі
📚 Loading…