Негізгі ақпарат
Жоба / бағдарлама тақырыбының атауы: АР23559274 «Көлтабандардың экологиялық-мелиоративтік жағдайын жақсарту және олардың өнімділігін арттыру технологиясын құру».
Өтінім берілетін, ғылымды дамытудың басым бағытының атауы: 6. Агроөнеркәсіптік кешенді тұрақты дамыту
Зерттеудің мамандандырылған ғылыми бағытының атауы: 6. Қарқынды егіншілік және өсімдік шаруашылығы
Жоба / бағдарламаның ғылыми жетекшісі: Нагиева А.Г., PhD.
Жүзеге асыру кезеңі, оның айлармен ұзақтығы: 01.01.2024 – 31.12.2026 жж., ұзақтығы 36 ай.
Жалпы қаржыландыру көлемі, және жылдар бойынша: 103 629 903 тг,
2024 жыл – 33 916 730,0 теңге;
2025 жыл – 34 785 227,0 теңге;
2026 жыл – 34 927 946,0 теңге.
Зерттеу, әзірлеу немесе жобалау объектілері: көлтабандар
Жоба / бағдарлама мақсаты: көлтабандардың экологиялық-мелиоративтік жағдайын жақсарту және өнімділігін арттыру технологиясын құру
1. Топырақ көрсеткіштерін, микробиомалардың басым таксондарының құрамын, жер асты суларының гидрогеологиялық және гидрохимиялық сипаттамаларын, су басу режимі мен кезеңділігін, шөптің сапалық құрамын зерттеу негізінде көлтабандардың экологиялық-гидрогеологиялық-мелиорациялық жай-күйін бағалау.
2. Топырақтың су-тұз режимін сақтау және табиғи шөптің өнімділігін арттыру әдістерінің көлтабандардың экологиялық-гидрогеологиялық-мелиорациялық жағдайына әсерін зерттеу.
3. Көлтабан жерлерін мелиорациялауға ландшафттық-экологиялық тәсілдің оңтайлы экологиялық-мелиорациялық жағдайды қолдауға және көлтабанның тозған учаскелерінің табиғи шөптерінің өнімділігін қалпына келтіруге әсерін негіздеу.
Инженерлік көлтабандардың 70%-дан астамы технологиялық режимдерді бұза отырып сумен басады.
Табиғи рельефте көпжылдық су тасқынына байланысты жер бедерінің ландшафтына біркелкі әсер болмайды, бұл аумақтың су-тұз балансының өзгеруіне, өсімдіктердің құнды түрлерінің деградациясына және көлтабандардың табиғи шөптерінің өнімділігінің төмендеуіне әкеледі.
Жобалық кезеңде қайталама тұздану процестерін дамытудың мұндай моделі қарастырылмады және осы топырақ-мелиоративтік жағдайлар үшін қалыптасқан көлтабан агроландшафтына көлтабан суарудың әсер ету қарқындылығының критерийлері әзірленбеді.
Бұл зерттеулер экологиялық-мелиоративтік жағдайды жақсарту және көлтабандардың өнімділігін арттыру технологиясын әзірлеуге бағытталатын болады.
Қазіргі уақытта топырақтанудың дәстүрлі әдістерін біріктіре отырып, жоғары өнімді секвенирлеудің заманауи әдістерін қолдану агроландшафттардың экологиялық-мелиоративтік жағдайын жақсарту шешімдерін негіздеу үшін топырақ микроорганизмдерінің таралуын неғұрлым ақпараттылықпен зерттеуге мүмкіндік береді.
Табиғи объектінің белгіленген нормалары, аумақтың стандартталған параметрлері, олардың табиғи тербеліс аралығы негізінде көлтабандардың экологиялық-гидрогеологиялық-мелиоративтік жай-күйіне көлтабан жерлерді мелиорациялауға ландшафттық-экологиялық көзқарастың негіздемесі ғылыми зерттеулердегі жаңа деңгей болып табылады, және айтарлықтай ғылыми-техникалық әлеуетке ие.
Өзгерісі топырақ құнарлылығын сақтаудың табиғи процестерінің бұзылуының маңызды симптомы болып табылатын көпжылдық су тасқыны жағдайында көлтабан ландшафттарындағы микробтық қауымдастықты зерттеу ғылыми-зерттеу жұмыстарының деңгейіне және ғылыми-техникалық әлеуетке айтарлықтай әсер етеді.
Көлтабан ландшафттарының экологиялық және мелиоративтік жағдайын бағалау кезінде дәстүрлі топырақтану әдістерін біріктіре отырып, жоғары өнімді секвенирлеудің заманауи әдістерін қолдану зерттеудің жаңа және перспективалы бағыты болып табылады.
– су басу режимінің және көлтабан топырақтарының химиялық мелиорациясының топырақтың сулы-тұзды режимін қалыптастыруға, сондай-ақ табиғи шөптің өнімділігіне әсері зерттелетін болады;
– көлтабандардың экологиялық-мелиоративтік жай-күйін жақсарту және олардың өнімділігін арттыру технологиясы әзірленетін болады;
– Web of Science базасының Science Citation Index Expanded индекстелетін және (немесе) Scopus базасында кемінде 50 (елу) СiteScore бойынша процентилі бар рецензияланатын ғылыми басылымдарда 2 (екі) мақала және (немесе) шолулар шығарылады;
– рецензияланатын шетелдік немесе отандық ҒЖБСҚК ұсынған басылымда 1 (бір) мақала шығарылады;
– инженерлік көлтабандардың өнімділігін қалпына келтіру және мелиоративтік жағдайын жақсарту бойынша ұсыныстар әзірленетін болады.
Ендіру деңгейі: Зерттеу нәтижелерін ендіру үшін ұсынымдар әзірленетін болады
Жарияланымдар 2025 және 2026 жылдарға жоспарланған